Một kho lạnh được thiết kế tốt và máy móc hiện đại vẫn có thể bảo quản kém nếu hàng hóa bên trong bị sắp xếp tùy tiện. Cách bố trí, xếp hàng tưởng chừng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp tới luồng khí lạnh, chất lượng từng lô nông sản và cả an toàn lao động. Nắm vững nguyên tắc sắp xếp khoa học giúp tận dụng tối đa dung tích kho, giảm hao hụt và tránh những tổn thất không đáng có.
Đảm bảo luồng khí lạnh lưu thông đều
Nguyên tắc quan trọng nhất khi xếp hàng trong kho lạnh là không cản trở dòng khí. Khí lạnh từ dàn bay hơi cần được phân phối đều tới mọi vị trí, len lỏi qua các khối hàng rồi quay trở về dàn lạnh. Nếu hàng chất quá khít, bịt kín đường gió, phần lõi khối hàng sẽ không được làm lạnh đủ và bắt đầu hư từ bên trong dù bề mặt vẫn mát. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều lô hàng hỏng cục bộ mà chủ kho không hiểu lý do.
Để khí lưu thông tốt, cần chừa khoảng cách hợp lý giữa các pallet, giữa hàng và tường, đặc biệt không kê sát dàn lạnh và không che chắn trước miệng quạt thổi. Hàng phải được đặt trên pallet hoặc kệ cách sàn để khí lạnh luồn xuống dưới, đồng thời tránh ẩm từ nền thấm lên. Khoảng trống phía trên trần kho cũng cần được giữ để gió hồi về dàn lạnh thuận lợi.
Phân khu theo loại hàng và nhiệt độ
Không phải nông sản nào cũng có thể để chung. Như đã biết, mỗi loại có ngưỡng nhiệt độ và độ ẩm riêng, lại có loại sinh khí ethylene mạnh làm hỏng loại khác. Vì vậy trong kho cần phân khu rõ ràng. Nếu kho có nhiều buồng, nên dành riêng buồng cho nhóm nhạy cảm với lạnh, buồng cho rau lá độ ẩm cao, buồng cho hành tỏi độ ẩm thấp. Nếu chỉ có một buồng, ít nhất cũng phải tách các nhóm xung khắc về vị trí và hạn chế để gần nhau.
Một số nguyên tắc phân khu cần ghi nhớ:
- Không để chung trái cây sinh ethylene mạnh như chuối, táo, xoài với rau lá nhạy cảm.
- Tách riêng hàng có mùi mạnh như hành, tỏi, sầu riêng khỏi hàng dễ hấp mùi như bơ, trứng, rau lá.
- Để hàng cùng nhóm nhiệt độ gần nhau để dễ kiểm soát điều kiện.
- Dành lối đi đủ rộng cho xe nâng hoặc người di chuyển an toàn.
Áp dụng nguyên tắc nhập trước xuất trước
Trong bảo quản nông sản, thời gian là vàng. Hàng vào kho trước phải được xuất ra trước, gọi là nguyên tắc nhập trước xuất trước, để tránh tình trạng lô hàng cũ bị kẹt phía trong, để quên cho tới khi hư hỏng. Muốn thực hiện được điều này, cách bố trí phải tạo điều kiện lấy hàng cũ ra dễ dàng. Nhiều kho dùng hệ kệ con lăn hoặc kệ ra vào hai phía để hàng tự trôi theo thứ tự thời gian.
Mỗi lô hàng nên được dán nhãn ghi rõ ngày nhập, loại hàng và nguồn gốc. Việc ghi chép và quản lý tồn kho theo lô không chỉ giúp tuân thủ nhập trước xuất trước mà còn hỗ trợ truy xuất nguồn gốc khi có sự cố. Với những cơ sở quy mô lớn, sơ đồ bố trí kho và phần mềm quản lý kho giúp định vị nhanh từng lô, tránh việc lục tung cả kho mỗi khi cần lấy hàng, vừa mất thời gian vừa làm thất thoát lạnh do mở cửa lâu.
An toàn và vệ sinh khi sắp xếp
Sắp xếp hàng còn liên quan tới an toàn. Không chất hàng quá cao gây nguy cơ đổ sập, đặc biệt với thùng carton có thể mềm đi trong môi trường ẩm lạnh. Trọng lượng phải phân bố hợp lý trên kệ, hàng nặng để dưới, hàng nhẹ để trên. Lối đi phải thông thoáng, không để vật cản gây vấp ngã trong điều kiện thiếu sáng và trơn trượt của kho lạnh.
Về vệ sinh, sàn kho và kệ cần được làm sạch định kỳ, loại bỏ ngay những quả dập, thối vì chỉ một quả hỏng cũng có thể lây lan nấm mốc ra cả khu vực xung quanh. Bao bì, pallet đưa vào kho phải sạch, khô để không mang theo mầm bệnh và độ ẩm dư thừa. Việc kiểm tra hàng định kỳ giúp phát hiện sớm dấu hiệu hư hỏng để xử lý kịp thời.
Tựu trung, sắp xếp hàng hóa trong kho lạnh là sự kết hợp giữa hiểu biết về luồng khí, đặc tính từng loại nông sản và kỷ luật quản lý. Khi làm đúng, cùng một kho có thể chứa được nhiều hàng hơn, bảo quản tốt hơn và vận hành an toàn hơn. Đây là kỹ năng quản lý ít tốn kém nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt, xứng đáng được mọi cơ sở bảo quản nông sản coi trọng và rèn luyện thành thói quen hằng ngày.